САССР спордун маастара, САССР үтүөлээх тренерэ, хапсаҕайга СӨ үс төгүллээх чөмпүйүөнэ, «Урожай» уопсастыба бочуоттаах чилиэнэ, өрөспүүбүлүкэтээҕи таһымнаах судьуйа, Амма, Алтан, Сатаҕай нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо Н.М. Давыдов бирииһигэр хапсаҕайга өрөспүүбүлүкэтээҕи аһаҕас турнир Сатаҕай нэһилиэгэр буолан ааста. Манчаары аатынан спорт сахалыы көрүҥнэрин киинэ, СӨ хапсаҕайга федерациятын, Амма улууһа, Сатаҕай нэһилиэгэ, Сахаачча аатынан оҕо спордун оскуолата, улуус тустууга федерациятын тэрийиилэринэн ыытылынна.

Николай Михайлович Давыдов турнира 1989 сылтан саҕалаан, өрөспүүбүлүкэ чулуу хапсаҕайдьыттарын Амма улууһун сиригэр-уотугар түмэр. Бэлиэтээн эттэххэ, билигин маастар нуормалаах күрэхтэһии быһыытынан ыытыллар.

Николай Михайлович атах оонньууларыгар, мас тардыһыытыгар эмиэ дэгиттэр талааннааҕа. Куобахтаан ыстаныыга улуус рекордун олохтообута. САССР үһүс, төрдүс спартакиадаларын чөмпүйүөнэ, бэһис спартакиада призера, буряттыы тустууга, Москуба уобалаһын спартакиадатын, САССР киин уонна хотугу зоналарын чөмпүйүөнүнэн уонна призердарынан буолбута. Үөһээ Дьааҥы, Чурапчы, Таатта, Муома, Орто Халыма, Эдьигээн уонна Амма оройуоннарын чөмпүйүөнэ этэ. РСФСР киин тренерскэй оскуолатын бүтэрэн, Үөһээ Дьааҥыга, Аммаҕа тренердээбитэ, төрөөбүт улууһугар физкультура уонна спорт кэмитиэтин, кэлин Амма нэһилиэгин баһылыгынан, булт уопсастыбатын бэрэссэдээтэллэринэн үлэлээбитэ.

Эҕэрдэ тылы улуус баһылыгын солбуйааччы, тустуу федерациятын бэрэссэдээтэлэ И.С.Климентов, быраата, Сатаҕай нэһилиэкгин баһылыга  С.Д.Давыдов, бииргэ төрөөбүт быраата А.М.Давыдов, СӨ хапсаҕайга федерациятын толорооччу дириэктэрэ, күрэхтэһии кылаабынай судьуйата А.Е.Мостахов эттилэр.

Үөрүүлээх чааска 1968 сыллаахха аан бастаан ыытыллыбыт Манчаары оонньууларын хапсаҕайга иккис призерун Мээндиги олохтооҕо И.И.Жиркову чиэстээһин болҕомтону тарта. Иван Иванович 1950 сыл кулун тутар 11 күнүгэр Соморсуҥҥа төрөөбүтэ. Омскайдааҕы авиационнай училище радист үөрэҕин бүтэрбитэ. Дьонун сиригэр олохсуйан тутууга, сүөһү көрүүтүгэр үлэлээбитэ. Кэргэнинээн Галина Егоровналыын отучча сыл олордулар, уол оҕолоохтор, үс сиэннээхтэр. Кини бу күн оонньуулар үбүлүөйдээх уордьанын кавалера буолла.

Киэһэ култуура киинигэр Н.М.Давыдов олоҕун сэһэнин туһунан РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин, СӨ физкультуратын уонна спордун туйгуна Г.Ф.Чемезов суруйбут «Үтүөлээх тренер» диэн кинигэтин олохтоох бибилэтиэкэр А.К.Андреева билиһиннэрдэ. Кылаабынай судьуйа А.Е.Мостахов, үлэ, тыыл бэтэрээнэ С.С.Яковлев, Н.М.Давыдов бииргэ төрөөбүт быраата Аркадий Михайлович спортсмен уонна спорду тэрийээччи быһыытынан ситиһиилэрин ойуччу тутан бэлиэтээтилэр, ааптар дириҥ ис хоһоонноох суруйуутун астына кэпсээтилэр. Нэһилиэк спортка сайдыытыгар уһулуччу кылаатын иһин ааптарга Гаврил Федоровичка нэһилиэк баһылыга С.Д.Давыдов түөскэ анньыллар бэлиэни уонна туоһу суругу үөрүүлээх быһыыга-майгыга туттарда.

Икки күннээх киирсиилэр кыайыылаахтарын ааттара маннык быһаарылынна:

Эр дьоҥҥо:

55 киилэҕэ диэри: 1 — Александр Жирков (Өймөкөөн), 2 — Вячеслав Данилов («Модун», Нам), Петр Жегусов (Сатаҕай, Чурапчы).

62 киилэҕэ диэри: 1 — Роберт Окороков (Амма), 2 — Дьулустан Тарабукин («Модун», Томпо), 3 — Егор Слепцов (Үөһээ Дьааҥы).

70 киилэҕэ диэри: 1 — Айсен Килибеев (Сунтаар, ЧФКССИ), 2 — ИванСеменов (ЧФКССИ), 3 — Алексей Эверстов («Модун», Үөһээ Дьааҥы).

80 киилэҕэ диэри: 1 — СеменАртемьев (Амма), 2 — Юрий Ксенофонтов (Мэҥэ Хаҥалас), 3 — Аян Горохов (Чурапчы, ЧФКССИ).

90 киилэҕэ диэри: 1 — Платон Саввинов («Модун», Үөһээ Бүлүү), 2 — Александр Ларионов (Амма), 3 — Петр Егоров (Амма).

90 киилэттэн үөһээ: 1 — Александр Румин («Модун» Нам), 2 — Степан Гаврильев («Модун», Амма), 3 — Эрчим Максимов (Горнай).

Бэтэрээннэргэ:

60 киилэҕэ диэри:1 — Дмитрий Монастырев (Чурапчы), 2 — Дмитрий Винокуров (Мэҥэ Хаҥалас), 3 — Михаил Григорьев (МэҥэХаҥалас).

70 киилэҕэ диэри: 1 — Александр Птицын (Мэҥэ Хаҥалас), 2 — Айаал Павлов (Чурапчы), 3 — Иван Борисов ( Кэбээйи)

80 киилэҕэ диэри: 1 — Иван Сильвестров (Мэҥэ Хаҥалас), 2 — Прокопий Сергеев (Амма), 3 — Сутаков Егор (Амма).

80 киилэттэн үөһээ: 1 — Александр Румин («Модун», Нам), 2 — Николай Устинов (Амма), 3 — Вячеслав Константинов (Хаҥалас).

Саамай тыҥааһыннаах хапсыһыылар кылаан кыайыылааҕы быһаарыыга буоллулар. 70 киилэҕэ диэри 33 киһиттэн Чурапчы  институтун устудьуона Иван Семенов муҥутуур кыайыылааҕынан буолан, Дьоруой Т.С.Лукин аатынан кооператив убаһатынан (бэрэссэдээтэл В.С.Онуфриев), 70 киилэттэн үөһээ ыйааһыҥҥа 17 киһиттэн Үөһээ Бүлүү күүстээҕэ Платон Саввинов тахсан, Давыдовтар аймах отут тыһыынчалаах бириэмийэлэринэн уонна олохтоох уус Александр Терентьев-Айгын Уус  оҥорбут быһаҕынан наҕараадаланнылар.

Маны таһынан кыайыылаахтарга улуус уонна Сатаҕай нэһилиэгин дьаһалталара, федерация бэрэссэдээтэлэ И.С.Климонтов, тэрилтэ салайааччылара А.А.Черноградскай, Ю.Е.Шишигин, урбаанньыттар Р.Е.Федотов, Р.А.Барабанов, А.А.Захаров, А.Г.Окороков, Е.И.Захаров, тренердэр М.М.Матвеев, Е.П.Скрябин туруорбут бириистэрэ туттарылыннылар.

 

Источник: ulus.media